Teknoloji ve tasarım dersinin vizyonu; bireyin kendisini ve yaşadığı toplumun yararını gözeten sorunların farkına varabilen, özgün çözümlere üretebilen, hayal gücü gelişmiş, hayallerini kurgulayabilen ve çekinmeden düşünceleri ifade edebilen, öğrenmeyi öğrenen, sorgulayan, değişmek ve gelişmeden korkmayan, sorumluluk almasını bilen bireyler yetiştirmektir.

• Sürekli araştırmacı bilgiye doğrudan kabullenmeyen, meraklı ve soru sormadan asla bıkmayan öğrenci profili yetiştirmek,
• Öğrencini dış dünyasında gelişen olay ve mekan kurgusunu kurabilme yetisini kazandırmak,
• Problemler karşısında kendine has çözümler üretilebilmesi,
• Kendine güvenen, hayal kurmaktan çekinmeyen, estetik anlayışa sahip olabilmesi,
• Rekabetten çekinmeyen, kendisiyle barışık olabilmesi,
• Bağımsız özgün bir şekilde düşünme fikir üretebilme yetisini geliştirmek,
• Kendine has tasarımlar üretilebilmesi,
• Aldığı kararlar ve sorumlulukların arkasında durabilmesi,
• Gelecek hakkında kurgular yapabilmesi,
• Teknolojik değişimlere kendisini adapte edebilmesi,
• Görüş ve fikirlerini farklı yollarla ifade edebilmesini amaçlamaktadır.

   Bilindiği üzere eğitim insanlığın var oluşundan beridir insanlığın en büyük kafa yordukları olgu oldu. Eğitimin amaçları, uygulanış şekli kısaca motodları uzun yıllardır düşünüldü. Bu sebeple eski derslerin iyileştirilmesi veya “Teknoloji ve Tasarım Dersi” gibi yeni formlar alması gerekmektedir.

Tasarım teknolojiyi kullanılabilirliğini kolaylaştıran en büyük etkendir. Teknoloji ve tasarım bir bütün olarak geliştirilmeli ve takip edilmelidir. Türkiye’ de teknoloji ve tasarımın önemi, ilk öğretim çağında gösterilen “Teknoloji ve tasarım dersi” ile ön plana çıkarılmak istenmektedir.

Öğrencilerden teknoloji ve tasarım ilkeleri olan tasarım, kurgu gibi kurallara uyarak icat yapmaları istenilen bu ders öğrenciler için kimi zaman sıkıcı kimi zaman eğlenceli ve kolay olarak görünmektedir. Bytekno.com sitesi olarak amacımız teknoloji ve tasarım dersi için fikirler sunmak ve teknoloji ve tasarım ürünleri haberleri yayımlamaktır.

Teknoloji ve tasarım dersini kolaylaştırmak için öğrencilerimize. Kurgu ve tasarım kuşağını iyi anlatılmalı ve uygulamada yardımcı olunmalıdır.

Aynen yapım kuşağında olduğu gibi kurgu kuşağında da çalışmalar sınıf düzeylerine göre farklılıklar gösterir. Farklı odak noktaları ve farklı etkinlikler çalışmaların temellerini oluşturur. Örneğin altıncı sınıfta öğrenciler problemleri “düşüneli ve çözelim” prensibiyle hareket ederek ele alırlar ve hayallerini çizgilerle ifade ederek çizim yaparlar. Yedinci sınıfa geldiğimizde ise odak noktamız “düşüncelerimizdeki değişim ve gelişim” olarak ön plana çıkar. Son sınıfa (8. Sınıf) geldiklerinde ise “hayallerimizi koruyalım” prensibiyle hareket ederler ve düşüncelerini nasıl koruma altına alabileceklerini düşünürler.

Hepimiz Isaac Newton’un hikayesini biliriz. Elma ağaçtan düşer ve Newton’un kafasında bir soru işareti belirir. Elma neden sağa sola doğru değil de dümdüz aşağıya düşer?. Ve bu sorunun neticesinde de yer çekimini keşfeder. Aynı Newton gibi birçok insan da birçok kez bir elmanın ağaçtan düşüşüne şahit olmuştur. Ancak hiçbiri yerçekimi kuvvetini sorgulamamıştı. İşte burada her zaman ihtiyacımız olan düşünmek ve çalışmak işin içine giriyor. Newton’un yaptığı da tam olarak buydu. Bu keşifle birlikte Newton Ay’ın Dünya’nın yörüngesinde kalmasının sebebini de anlamış olur. Tabii ki daha sonra da diğer yörünge olaylarını…

Kafanıza takılan bir problemi merak ediyor, araştırıyor ve inceliyorsanız sonuca ulaşma olasılığınız çok yüksektir. Bilim adamlarının hayat hikayelerini okursanız onların en büyük özelliklerinin bıkmadan çalışmak olduğunu göreceksiniz.

Okuldaki başarınız buluş yapmanızı ya da yapamamanızı etkilemez. Okulda çok başarılı bir öğrenci olup hiçbir şey üretemeyebilirsiniz. Fakat başarısız olsanız bile Dünya’nın kaderini değiştirecek buluşlar yapabilirsiniz. Einstein gibi okulunda başarısız olmuş fakat büyük başarılara imza atan buluşçulara rastlayabilirsiniz. Şunu hiçbir zaman unutmayınız ki bir şeyi başarmaya karar verdiyseniz o yolda yılmadan çalışmalısınız.

Düzen kuşağı çalışması yapılırken daha önce de belirttiğimiz gibi ürünler özgün çalışmalar olması gerekmektedir. Yani ürün daha önceden var olan herhangi bir çalışmanın aynısı olmamalı ve ya benzememelidir. Kesinlik başka çalışmaların kopyası olmamalıdır. Hem düşünce hem de yaratıcılık açısından size özgü ürünler ortaya koymalısınız.

Düzen kuşağı çalışmaları sınıf düzeylerinde farklı aktiviteler içerdiğinden bazı farklılıklar gösterir. 6. Sınıf düzeyinde hedef sorular sorarak düşünce gücünü geliştirmektir. Mesela öğretmen öğrencilere bir kağıt göstererek bu kağıdın şekil alabilirliği üzerine öğrencilere sorular sorar ve onların cevaplarını dinler. Bu şekilde öğrencilerin olaylara değişik yönlerden bakmasını ve yaratıcı düşünme gücünü geliştirmeye çalışır. Öğrenciler yakın çevreden yararlanarak bazı hazır ekipmanları kullanarak bireysel etkinlikler yaparlar. Araştırırlar, denerler ve bu süreç içinde öğretmenden yönergeler alırlar. Burada amaç sahip olunan bilginin çoğaltılmasıdır. Bu çalışmalar bireyseldir ve öğrenciler düşüncelerini formlara yazarlar. 7. Sınıfa gelindiğinde ise değişkenliği olmayan temel çizgiler üzerinde kare, daire ve çizgiler kağıt ve ya kartona örnek olarak çizilir. Çizilen öğeler katlanır ve birim elde edilir. Daha sonra bunlar kesilir ve sistematik olarak birleştirilir ve bütüne ulaşılır. Böylece estetik özelliği olan bütün elde edilmiş olunur. 8. Sınıfta yine değişkenliği olmayan kare, daire ve çizgi örnekleri kağıtlara ve ya kartonlara çizilir. 7. Sınıfta da aynı işlemler yapılmıştı ancak burada şekillerin yön boyutları ve renkleri de değişiklikler göstermektedir. Mesela boyutları farklı kareler yapılır ve bu kareler farklı şekilde renklendirilir ve bunlardan bütüne ulaşılır. Öğrenciler yaptıklarını günlüğe yazar ve öz değerlendirme formlarını doldurur.

Yapım kuşağında öğrencilerin yaptıkları çalışmalar bir sınıf seviyesinden diğer bir sınıf seviyesine farklılık göstermektedir. Örneğin altıncı sınıfta problemden çözüme ulaşırken tasarım sürecini gerçekleştirirler ve sonuca giderler. Yedinci sınıfta çalışmalarına kendi duygu ve düşüncelerinden oluşan yeni fikirleri de katarak sorunun çözümüne giderler. Sekizinci sınıfta ise tasarım sonunda ortaya koydukları ürünleri pazarlamak için çeşitli çalışmalar yaparlar.

Tasarım süreci şu aşamaları kapsamaktadır;

• Sorunu tanımlama, araştırma ve çözme
• Tasarımın temel özelliklerini belirleme
• Taslak tasarım için teklif geliştirme
• Tasarı teklifine yönelik araştırma yapma
• Yapılan teklifi araştırmaların sonuçlarına dayanarak geliştirme
• Tasarımın yapımı
• Tasarıyı değerlendirme ve test etme
• Öneriler sunma
• Pazarlama

Öğrenciler ilk adımda sorunu tanımlarken ve araştırırken gözlemlerden ve tecrübelerden faydalanırlar. Sorunun genel hatlarını Ne? Niçin? Ne zaman? Neden? ve Nasıl? gibi soruları sorarak belirlerler. Böylece sorunun farkına varır ve çevresindeki ihtiyaçları tespit ederler. Bu çalışmaların sonucunda da çözüme ulaşır.

Bir önceki adımda tanımladıklarını ve araştırdıkları problemin genel özellikleri ve gerekli koşulları liste haline getirirler. Bu aşamada belirledikleri özellikleri değerlendirme aşamasında kullanacaklarını bildiklerinden titiz bir çalışma gerçekleştirirler.

Daha sonra genel özellikleri belirlenen taslak tasarının genel özellikleri çizim haline dönüştürülür. Bu çalışmalar sadece birer öneri özelliği taşıdığı için birden fazla tasarı çizilebilir. Yapılan çizimler sonrasında aynı yönde araştırmalar yapılır. Araştırmalar sonucunda eksik noktalar belirlenirse öneriler getirilir ve tasarımın yapımına geçilir. Öğrenciler gerçekleştirdikleri tasarımın problemin çözümüne katkısını tartışırlar. Öğrenciler geliştirdikleri tasarımları test edebilir ve izleyicilerin görüşlerini alabilirler.

En son aşama olarak adlandırdığımız “pazarlama” aşamasında ise ürünü pazarlanabilir hale getirmek için neler yapmaları gerektiğini tartışarak liste halinde sunarlar.

Teknoloji ile zihnimizde canlandırdığımız tasarımları birleştirdiğimizde bir anlamda hızlı ilerleyip gelişen teknolojiye ileriye doğru bir vites de biz yükseltmiş oluyoruz. Fakat bu sayede öğrencilerimiz ve hatta öğretmenlerimiz de kendilerini geliştirebiliyorlar.

Teknoloji ve tasarım dersinin başlıca amaçlarının temel noktalarını aşağıda maddeler halinde sıralayacağız;

• Teknoloji ve tasarım dersini başarıyla tamamlayabilmiş bir öğrenci girişimci, meraklı, araştırmaktan ve soru sormaktan hiç çekinmeyen, sürekli araştıran ve etrafında olup biteni sürekli gözlemleyen bir kişiliğe sahip olmuş demektir. Bu tip bireyler hayatta karşılaştıkları her tür zorluğu kolayca aşabilme gücüne de sahip olmuşlar demektir.
• Etrafında olup biten olaylar arasındaki bağlantıları kendine has bakış açısıyla değerlendirip anlamlandırma gücüne sahip bireyler yetiştirmek…
• Normal olarak hayatta karşımıza çıkan bütün engelleri teknoloji ve tasarım dersinde kazandığı becerilerle yorumlayabilen ve kendine özgü, başkasının kopyası olmayan çözümler üretebilen, topluma faydalı, kendiyle barışık bir kişiliğe sahip bireyler yetiştirmek…
• Öğrencilerin hayal gücünü, yaratıcılığını ve bunun sonucunda da kendine özgü kişiliklerini geliştirmeye çalışmak…
• İçinde bulunduğu grupla iyi ilişkiler içerisinde olan, kendi ile barışık, yeni fikirlere ve yaşantılara açık bireyler yetiştirmek…
• Kimsenin tesiri altında kalmadan düşüncelerini özgür bir şekilde ifade edebilen bireyler yetiştirmek…
• Öğrencilerin teknolojiyle bütünleşmiş özgün tasarımlar yapabilmeleri…
• Aldığı sorumlulukların bilincinde olan ve verdiği sözleri yerine getiren bireyler yetiştirmek…
• Hayatının geri kalanıyla ilgili gerçekçi planlar yapabilen ve bunları değerlendirebilen bireyler yetiştirmek…
• Hızla değişen teknolojiye ayak uyduran bireyler yetiştirmek…
• Olaylara yönelik duygu ve düşüncelerini kendilerine özgü cümlelerle ifade edebilen bireyler yetiştirmek…

Tasarımda ise zihinsel süreçlerin kullanımı ön plana çıkar. Çünkü tasarım zihinde canlandırdığımız biçimdir. Tasarım yaparken farklılıkları bulma, hayal kurma, sorgulama, yaratıcı düşünme, akıl yürütme gibi üst düzey zihinsel becerilerin önemi yadsınamaz.

Teknoloji ve tasarım iç içe olan kavramlardır. İkisi de ürün geliştirme sürecine yöneliktir ve insan hayatını doğrudan etkiler. Teknoloji ve tasarımı birlikte ele aldığımızda öncelikle karşımıza çıkan zihinsel süreç, yaratıcılıktır.

Bireyin yaratıcılık gücünün geliştirilmesiyle teknoloji ve tasarım ilişkisinin geliştirilebilmesi mümkün olabilir. Yaratıcılığın gelişmesi dış uyarıcılara açık olmakla birlikte, istek, hayal gücü ve tepkilerin de bilince olmakla ilgilidir.

Teknoloji ve tasarım dersinin verileceği yaş grubunda, gruba ait olma ve grup üyeleri içinde lider olma isteği yaratıcılığı olumsuz etkiler. Bunun önüne geçmek için grup içerisinde motivasyon sağlanmalı, grup dinamiği geliştirilmeli ve iş birliğinin önemi kavratılmalıdır.

TEKNOLOJİ NEDİR?

Teknolojinin birden fazla tanımının yapıldığını daha önce belirtmiştik. Bazıları bu tanımları eğitimle ilişkilendirmektedir. Şimdi kısaca bunlara değineceğiz:

Teknoloji, insanın doğaya üstünlük kurmak amacıyla bilimi kullanarak tasarladığı bir disiplindir.

Teknoloji deneysel anlamda, teknik yönden tecrübeli bir grubun insanlar, olaylar, makineler vb. üzerinde denetim kurmasıdır.

Teknoloji birçok insanın düşündüğü gibi sadece makine kullanmak değildir. Teknoloji, bilimin uygulamalı sanat haline dönüşmesidir.

Teknolojinin bilim için otorite olması mümkün değildir. Teknoloji insan aklını ve vücudunu güçlendirmek, üstün kılmak için geliştirilecek aletler, teknikler ve yöntemler üzerinde durur. Teknoloji bir fikir değil harekettir. Bu nedenle insani değerler göz ardı edilirse tamamıyla tehlikeli bir sonuca da yol açabilir.

TASARIM NEDİR?

Tasarım ise en kısa tanımıyla fikri, şekil olarak sunmaktır. Tasarlamak ise; işaretlemek, iz bırakmak, not etmek, altını çizmek, özgün olmak gibi anlamlarda kullanılmaktadır.

Tasarım kavramına geldiğimizde ise, onu zihnimizde canlandırdığımız biçimsel haritalar olarak adlandırabiliriz. Bu tanımlamada zihinsel düzenlemeler ön plana çıkmaktadır. Çünkü tasarım tamamen zihnin bir ürünüdür. Tasarım yaparken beyin üst düzey düşünme, akıl yürütme, ilişkilendirme (bağ kurma), eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme süreçlerinden faydalanmaktadır. Bu süreçler sonucunda da zihnimizde bir tasarım şeması meydana gelmektedir.

Yukarıda bahsettiğimiz iki kavram ( teknoloji – tasarım ) ürün meydana getirmeye yönelik bir süreç olduğundan ve insan hayatını doğrudan etkilediğinden bu iki kavramı birlikte ele almakta yarar görüyorum. Teknoloji ve tasarım kavramları ayrıca birbirlerini de doğrudan etkileyen kavramlardır. Bu iki kavram arasındaki ilişki Türkçe derslerimizden alışık olduğumuz özne – yüklem ilişkisine benzemektedir. Bu ikili ilişkide öncelikle bir zihinsel süreç olarak “zeka” ön plana çıkmaktadır. Teknoloji ve tasarım kavramları arasındaki bağın kuvvetlenmesi kişinin zeka seviyesinin kuvveti olmasının doğal bir sonucudur. Hayal gücünün geliştirilebilmesi için bireyin dış uyarıcılara açık olması, istekli olması ve iç tepkilerinin de bilincinde olması gerekmektedir.

Teknoloji tasarım dersinin sunulacağı öğrenci grubunun en önemli özelliği, içinde bulunduğu gruba ait olma, uyum sağlama ve grup üyeleri arasında etkinliğe sahip olmadır. Bu durum zaman zaman yaratıcılığı engelleyen bir etken olarak karşımıza çıkmaktadır. Fakat grup içinde uygun bir şekilde etkiliğin artırılması, motivasyonun sağlanması, grup dinamiği ve hayal gücünün geliştirilmesi, en önemlisi iş birliği duygusunun kazandırılması bu olumsuzluğu en aza indirecek güçlü yöntemlerdir.